قصه درمانی و نیازهای ویژه....(بخش اول)
قصه درمانی و نیازهای ویژه....(بخش اول)
فهرست مطالب
مقدمه
تاریخچه
ادبیات داستانی
اهمیت ادبیات کودکان
مطالعه ویژگی های رشد کودکان و نوجوانان
تعریف داستان
ویژگی های داستان
تعریف افسانه
تعریف قصه
تعریف قصه گویی
هنر قصه گویی
قصه گویی برای کودکان با نیازهای ویژه
اهداف و ارزش های قصه گویی
کاربرد عمومی قصه
کاربردهای درمانی قصه
قصه درمانی
قصعه درمانی گروهی
درمان با قصه گویی دو سویه
نتیجه گیری
منابع فارسی
منابع انگلیسی
مقدمه
بچه ها عاشق داستان های کوتاه هستند و به هنگامی که در این زمینه سخن آغاز می شود با تمام وجود به آن گوش می دهند معمولاً یکی بود یکی نبود، غیر از خدای مهربان هیچکس نبود، در روزگاران قدیم ... سرآغاز بسیاری از داستانهاست این عبارت ها از همان کودکی کشش و جاذبه ای فــوق العاده در شنونده ایجاد می کند و خیال او را بــر می انگیزد. بنابراین وجود چنین زمینۀ مثبتی می تواند به مربی کمک کند تا در آموزش و تفهیم اصول اخلاقی و انسانی و درس زندگی (راه و رسم مواجهه با مسائل و مشکلات و دشواریها) به کودک موفق باشد.
شاید نخستین قصه، قصۀ آدام و حوا باشد که با فریب شیطان از بهشت خدا رانده شدند. شاید حضرت آدم علیه السلام به عنوان اولین قصه گو، بارها قصۀ رانده شدن خویش از بهشت را برای فرزندانش تعریف کرده باشد تا عبرت بگیرند و فریب نخورند. هر چه باشد قصه از زمانی متولد شده است که انسان به وجود آمده و تا زمانی که انسان هست، قصه هم خواهد بود. مسلماً علاقه به قصه را خداوند مهرمان در نهاد انسان نهاده است. زیرا خداوندی که از زیر و بم آفریدۀ خود دقیقاً آگاه است، در تمام کتابهای آسمانی، به زبان قصه با انسان سخن گفته است.
علاقه به قصه در میان کودکان و نوجوانان به مراتب شدیدتر از بزرگسالان است بنابراین در جنبه های تربیتی می توان از قصه بسیار بهره برد. افلاطون از نخستین اندیشمندانی است که اهمیت قصه برای کودکان و نوجوانان را دریافته است. او بخشی از کتاب مشهور خود یعنی «جمهوریت» را به بیان اهمیت قصه برای کودکان اختصاص داده است. افلاطون در این بخش می گوید: مربیان متوجه باشند پرورشی که روح اطفال به وسیله حکایت حاصل می کند به مراتب بیشتر از تربیتی است که جسم آنها به وسیلۀ ورزش پیدا می کند. در هر قصه ماجرایی پیگیری می شود. ماجرایی که نقاط مجهولی دارد و می¬تواند حس کنجکاوی بچه ها را برانگیزد و قدرت تخیل آنها را پرورش دهد.
پیوستگی منطقی صحنه های قصه، عامل مهمی برای سرگرم کردن کودکان و نوجوانان و دادن نظم منطقی به فکر و خیال آنهاست. کودکان و نوجوانان با بهره گیری از قدرت تخیل خویش، به راحتی می توانند خود را جایگزین یکی از شخصیت های قصه کنند و با پیگیری ناکامی ها و پیروزی های او به تـلطیف عواطف و احساسات خـود بپردازند و یا شادمــانی و لــذت را نصیب خویش سازند. شخصیت های اصلی هر قصه ای یا با «نفس بد» خویش در ستیزند و یا در تلاشند تا بر طبیعت پیروز شوند و یا می خواهند با «بدها» بجنگند و خوبها را یاری دهند. حرکات و گفتار شخصیت های قصه نمودار موضوع و موقعیت آنهاست و بچه ها می توانند «خداپسندانه» بودن گفتار و کردار شخصیت های قصه را دریابند و از آنها تأثیر بگیرند.
قصه های آموزشی نیز در پی آموختن ناشناخته ای هستند که کودکان و نوجوانان را در بهتر زیستن یاری می کنند. شاید هیچ چیز نتوانــد به سلامت یک قصه خوب، روح استقلال طلب و مــاجراجوی نوجوانان را پاسخ گوید. نــوجوانان با جایگزینی خویش به جــای قهرمان داستان (قصه) به راحتی بــه چنین دست آوردی کـــه از نــظر تربیتی بسیار مــهم است، دست مــی یابند (مصطفی رحماندوست، 1377).
گفته می شود اولین کتاب ویژۀ کودکان با عنوان «یادگاری برای کودکان» را یک روحانی مسیحی به نام جیمزجانی وی در سال (72-1671) نوشته است. اما ادبیات کودکان به مفهوم امروزی آن تا زمان هانس کریستیان اندرسن (1875- 1805) وجود خارجی نداشت. اندرسن مفهوم ادبیات کودکان را پایه گذاری کرد و از این رو لقب پدر ادبیات کودکان را به خود گرفت (حجازی، 1374).
مربی بزرگ آلمان، فردریک فروبل، در پی تشخیص اهمیت داستان، آن را بخش عمده¬ای از برنامه کودکستان¬های خود در سال (1873) قرار داد. متعاقب این امر، داستان سرایی در مراکز تربیت مربی نیز آموزش داده شد و در سال (1905) ساراکن برایان اولین متن آموزشی داستان سرایی را با عنوان «چگونه برای کودکان قصه بگوییم» به رشته تحریر در آورد.
در آستانه قرن بیست و یکم ادبیات کودکان پل ارتباطی کودک با محیط زندگی خود و در واقع، ارتباط دهندۀ او با جهان ناشناخته آینده است. ادبیات کودکان در حال حاضر سعی بر آن دارد تا به دور از پند و اندرزهای اخلاقی و شعارهای سیاسی و اجتماعی به کودکان کمک کند تا به تدریج در جهان در حال تغییر پیرامون خود نقش حساس و سازنده ای را ایفا کنند.
بینان گــذار ادبیات نوین کودکان در ایران جبار عسگرزاده باغچه بــان، بود. در سال های (1367-1298) عباس شریفی یمین آثار با ارزشی را در زمینه ادبیات کودکان خلق کرد و از نخستین کسانی بود که مجله ای برای کودکان انتشار داد (حجازی، 1374).
جنبش ادبیات کودکان در ایران به مفهوم نوین آن مدیون گروهی است که به انتشار مجله سودمند «سپیده» در دانشسرای عالی سابق تهران همت گماردند (شعاری نژاد، 1378).
اهمیت ادبیات کودکان
مثل خردمندان فكر كنيد اما با مردم به زبان خودشان حرف بزنيد.