ويژگيها و شكلهاي مختلف آزار كلامي


آزار كلامي عبارت است از كلماتي مهاجم و آسيب رساننده كه به دروغ از كسي سخن مي گويند يا باعث مي شوند شخص كذبي را باور كند.


مشخصه هاي عمومي آزار كلامي
۱- آزار كلامي جريحه دار كننده و درد آور است؛ به خصوص كه مورد انكار هم قرار بگيرد. وقتي استنباط همسر از آزار كلامي ناديده گرفته شده و به واقعيت وي هم هيچ اعتباري داده نشود، بخشي از رنج زن به سردرگمي او منتهي خواهد شد.
۲- آزاركلامي ماهيت و تواناييهاي زن را مورد حمله قرار مي دهد. زن ممكن است كم كم به اين باور برسد كه يك جاي كارش ايراد دارد يا توانايي انجام خيلي از كارها را ندارد.
۳- آزار كلامي يا آشكار است (شليك هاي خشم، ناسزاگويي و دادن القاب ناجور) يا پنهان و بسيار بسيار نامحسوس (مثل شستشوي مغزي). آزار كلامي آشكار، معمولأ سرزنش آميز و منتقدانه است و در نتيجه باعث گيجي زن مي شود. آزار كلامي پنهان كه نوعي تهاجم مخفي است، حتي گيج كننده تر است. هدف اين است كه زن بدون آن كه بويي ببرد، به كنترل درآيد.
۴- تحقير در قالب آزار كلامي ممكن است به طريقه اي بسيار بي غل و غش و با دلواپسي ادا شود. به نمونه اي كه نرگس برايم تعريف كرد، توجه كنيد:
وقتي شوهرم آرام و با ملاحظه به من گفت: «دليل واقعي اين كه ما هيچ وقت راجع به يك كتاب صحبت نكرده ايم اين است كه معني بعضي از عبارتهاي پيش پا افتاده را كه يك امريكايي متوسط هم مي فهمد، تو نمي فهمي، فكر كردم شايد دليل اين كه ما در ارتباطمان آن قدر دچار اشكال هستيم، همين باشد و شديدأ ناراحت و مأيوس شدم؛ از همه بدتر، علت همه ي ناراحتيهايم به گردن خودم افتاده بود!
۵- آزار كلامي، فريبكارانه و كنترل كننده است. معمولأ زن از اين كه شوهرش او را فريب مي دهد يا كنترل مي كند، بي خبر است. با اين همه، ممكن است متوجه شود كه زندگي اش زمين تا آسمان با چيزي كه در سر مي پرورانده است، تفاوت دارد و آن قدرها كه دلش مي خواست، خوشحال نيست
۶- آزار كلامي موذيانه و غافلگير كننده است.
آزار كلامي، زن را به طريقي مورد بي اعتنايي، بي احترامي و تحقير قرار مي دهد كه:

الف) معمولأ بدون آن كه خود بداند، مناعت طبعش به تدريج كاهش مي يابد.
ب) بدون آن كه بداند، اتكا به نفس خود را از دست مي دهد
ج) ممكن است به طور خودآگاه يا ناخودآگاه سعي كند رفتارش را چنان تغيير دهد كه باعث ناراحتي شوهرش نشود و در نتيجه ديگر خودش هم ناراحتي نكشد.
د) ممكن است به طور نامحسوسي بدون آن كه خود بداند، شستشوي مغزي شود.
همان طور كه «فرشته» توصيه مي كند:
شما هرگز بر اساس آنچه دوستانتان مي بينند و به زبان مي آورند و چيزهايي كه شوهرتان راجع به خودش و رابطه تان مي گويد، قادر نيستيد بگوييد مورد آزار كلامي واقع مي شويد. شما نسبت به آن شرطي مي شويد، گيج و منگ به دور خود مي چرخيد و بعد نمي فهميد چه دارد به سرتان مي آيد.
۷- آزار كلامي غيرقابل پيش بيني است. غيرقابل پيش بيني بودن، يكي از مشخصه هاي مهم آزار كلامي است. زن - همان طور كه قبلأ شرح داديم - در اثر گوشه و كنايه ها، زخم زبانها، سيخونكهاي غضبناك، تحقيرها يا اظهار نظرهاي جريحه دار كننده، جا مي خورد و دچار ضربه و عدم تعادل روحي مي شود. زن هر قدر هم باهوش، نكته سنج يا دقيق باشد، هرگز نه واقعأ مي تواند آن را پيش بيني كند و نه اكثرأ سر درمي آورد چرا اين برخوردهاي ناراحت كننده پيش مي آيند و اصلأ چگونه بايد جلوي آنها را گرفت.
8- آزار كلامي، مقوله اي است مربوط به روابط بين دو نفر. وقتي يك زوج در باره ي مسأله اي واقعي جر و بحث مي كنند، مثلأ اين كه چطور بچه ها را تربيت كنند يا چه مدت را جدا از يكديگر يا با هم باشند، هر دو ممكن است احساس خشم كنند، ولي هر دو مي توانند بگويند: «اين چيزي است كه از دست آن عصباني هستم...» يا «اين چيزي است كه مي خواهم» و در نتيجه اگر طرفين نيت خوبي داشته باشند،‌ مسأله حل مي شود. در يك رابطه ي آزارنده از نظر كلامي، هيچ ضديت خاصي وجود ندارد. مسأله فقط آزار رساندن است و اين مسأله اي نيست كه حل بشود، به عبارتي تعطيل پذير نيست.
9- آزار كلامي، پيامي مضاعف در بردارد. بين آنچه شوهر بر زبان مي آورد و آنچه واقعأ احساس مي كند، ناهماهنگي وجود دارد. به عنوان مثال، ممكن است در عين خرده گيري از همسرش صادق و بي تكلف به نظر بيايد، يا ممكن است بگويد: «بنده عصباني نيستم» در حالي كه خون جلوي چشمانش را گرفته و از فرط عصبانيت مثل لبو سرخ شده يا مثلأ همسرش را براي شام بيرون ببرد و از اول تا آخر شام حالتي سرد، بي اعتنا و نچسب به خود بگيرد.
و حال بشنويم از زبان خانمها:
«مي گويد مرا دوست دارد و مي گويد هرچه دلش خواست مي تواند به من بگويد»
«مي گويد نظر همه برايش محترم است،‌ ولي به من خرده مي گيرد، از من انتقاد مي كند و نظرات و احساسات مرا قبول ندارد»
«مي گويد آدم آرام و آسان گيري است، اما روزي نيست كه ناراحت و عصباني نباشد»
«مي گويد حامي من است، در حالي كه من احساس مي كنم با وجود او تنها و منزوي هستم».
10- آزار كلامي معمولأ پيشرونده است و از نظر شدت، تواتر و تنوع رو به افزايش مي رود. به عنوان مثال، در اوايل، فرد آزارنده ممكن است با تحقيرهايي كه شكل شوخي به خود گرفته اند يا با دريغ داشتن جواب، همسرش را اذيت كند. كم كم ساير اشكال آزار كلامي اضافه مي شوند. (اين اشكال را تحت عنوان دسته بنديهاي آزار كلامي در ذيل آورده ايم
در موارد بسيار متعددي، آزار كلامي به آزار جسماني تغيير سطح مي دهد. آزار جسماني با هل دادنها، تنه زدنها و ... تو سري زدنهاي اتفاقي به شكل نامحسوسي آغاز مي شود و كم كم به كتك كاري واقعي منجر مي شود. يكي از خانم ها مي گفت كه اين اواخر وقتي او و شوهرش نزديك هم مي ايستادند، كه مثلأ به نقشه اي نگاه كنند، مي ديد كه شوهرش عمدأ روي پاي او ايستاده است. وقتي صدايش درمي آمد، شوهرش طوري رفتار مي كرد كه گويي اصلأ متوجه نشده است و اين عمل بارها و بارها تكرار شد.
همچنان با شدت يافتن آزار كلامي به سمت آزار جسماني، فرد آزارگر ممكن است فضاي همسرش را اشغال كند. يكي از خانم ها مي گفت، هربار كه با يك فنجان قهوه و بالش در يك صندلي قرار مي گرفت و بنابر پيشامد يا كاري، لحظه اي اتاق را ترك مي كرد، موقع برگشتن مي ديد كه شوهرش در صندلي او جا خوش كرده است. او مي گفت فرقي نمي كرد من در چه صندلي يي مي نشستم. شوهرم هميشه از خالي كردن آن صندلي خودداري مي كرد. بعدها او متوجه شد كه وقتي مي خواهد به يخچال يا ظرف شويي نزديك شود، شوهرش جلوتر از او پيشقدم مي شود. توجه به تغيير ماهيت آزار كلامي به آزار جسماني مهم است، زيرا تجربه ي باليني درمانگراني كه به درمان زنان كتك خورده مبادرت مي كنند، نشان مي دهد كه همه ي زنان كتك خورده قبلأ از نظر كلامي تحت آزار و اذيت قرا ر مي گرفته اند.