تمرین های ضروری برای سخنرانی ، گویندگی و گفتگو : 10 - مبارزه با خشم و نفرت ( 12)
تمرین های ضروری برای سخنرانی ، گویندگی و گفتگو
۱۰ - حفظ خونسردی و مبارزه با خشم و نفرت ( ۱۲)
روانشناسی خشم و نفرت
بزرگی یک انسان به اندازه چیزی است که می تواند او را خشمگین کند !
سالها است که انستیتو اندیشه و زندگی به همت گروهی از صاحب نظران رشته های روان شناسی و متخصصین رفتار های انسانی با همراهی Dalia lama و پیش کسوتان مکتب بودائی گردهمائی های سالیانه ی خود را به چاره جوئی پیرامون مشکلات احساسی بشر اختصاص داده اند و به بررسی علمی آنها پرداخته اند. کتاب Destructive Emotions نوشته Daniel Goleman فشرده ای از کنفرانس هشتم این گروه را در سال 2000 گزارش می کند که در هندوستان و با شرکت Dalia lama برگذار شده است :
بشر 6 نوع پریشانی روانی دارد:
1 – وابستگی واعتیاد ، اشتیاق ، طلبیدن Attachment & craving
2 – خشم و نفرت Anger, Hatred
3 – بیهوده پنداری و جهالت Ignorance & Delusion
4 – غرور Pridefulness
5 – شک و تردید های پریشان کننده
6 – باورهای پریشان کننده
در این مبحث به خشم و نفرت می پردازیم چرا که مهمترین و دردناک ترین آسیب ها را به ساختار زندگی انسان وارد می کند.
احساس های مخرب (ویرانگر) ، Destructive Emotions
بزرگی یک انسان به اندازه چیزی است که می تواند او را خشمگین کند !
سالها است که انستیتو اندیشه و زندگی به همت گروهی از صاحب نظران رشته های روان شناسی و متخصصین رفتار های انسانی با همراهی Dalia lama و پیش کسوتان مکتب بودائی گردهمائی های سالیانه ی خود را به چاره جوئی پیرامون مشکلات احساسی بشر اختصاص داده اند و به بررسی علمی آنها پرداخته اند. کتاب Destructive Emotions نوشته Daniel Goleman فشرده ای از کنفرانس هشتم این گروه را در سال 2000 گزارش می کند که در هندوستان و با شرکت Dalia lama برگذار شده است :
بشر 6 نوع پریشانی روانی دارد:
1 – وابستگی واعتیاد ، اشتیاق ، طلبیدن Attachment & craving
2 – خشم و نفرت Anger, Hatred
3 – بیهوده پنداری و جهالت Ignorance & Delusion
4 – غرور Pridefulness
5 – شک و تردید های پریشان کننده
6 – باورهای پریشان کننده
در این مبحث به خشم و نفرت می پردازیم چرا که مهمترین و دردناک ترین آسیب ها را به ساختار زندگی انسان وارد می کند.
مطالعات علمی نشان داده که خشم به دو شکل در انسان دیده می شود خشم از روی مهربانی و خشم از روی نفرت و این دو در بررسی با دستگاه های Functional MRI از یک محل شروع می شوند ولی دو روند متفاوت را دنبال می کنند.
مثلا وقتی کودک یا نوه ی شما به سوی پله ها می دود و شما سراسیمه می پرید و او را قبل از سقوط می گیرید ،خشمگین می شوید اما او را در آغوش می فشارید و اشک به چشمتان می آید. در حالی که خشم بیمار گونه به غضب و تهاجم و آسیب منجر می شود.
حتی در این گروه هم دریافته اند که عده ای از پس آمد واقعه آگاهی دارند و به همین دلیل به مهار کردن خشم توانا هستند اما برخی چنین توانائی را ندارند . در آنها که توانایی کنترل خشمشان را دارند ، فعالیت بیشتری در قاعده بخش پیشانی مغز وهمچنین در هسته بادامی یا آمیگدال دیده می شود. در آنها که این توان را ندارند ،هسته ی آمیگدان هم فعالیت چندانی ندارد.
خشم یکی از احساسهایی است که کمتر کسی حاضر است آن را از آن خود بداند. اغلب ادعا می کنیم که دیگران این احساس ناخواسته را در ما برانگیخته اند. در حالی که خشم یکی از احساسهایی است که ما انتخاب می کنیم و در موارد بسیاری ما دقیقاً می دانیم چه می کنیم و تا چه حدود باید پیشروی کنیم.
خشم یکی از احساس های اولیهء انسان است و جزء ابزارهای دفاعی انسان های اولیه در تنازع بقا بوده است. خشم از تولد تا مرگ با ما است و می تواند برای ما از حربه های بسیار مفید باشد یا ابزار نابودی ما را فراهم کند بسته به اینکه از آن چگونه استفاده کنیم.
خشم به عناوین مختلف خود را نشان می دهد . ممکن است به صورت گریه کردن در آید، یا تمسخر کردن، داد زدن ، حمله کردن ، افسردگی ، تجاوز ، خشونت یا خودکشی ، عزلت گزیدن، به سکوت پناه بردن و حتی گاه عکس العمل ناشی ازخشم را با رابطه جنسی نشان می دهند.
چه عواملی سبب خشم ما می شوند؟
دانشمندان مراکز خاصی را در مغز انسان و حیوانات پیدا کرده اند که با تحریک یا تخریب آنها بدون هیچ گونه عامل خارجی، موجود مورد مطالعه خشم و غضب بی اندازه ای از خود نشان می دهد . جالب توجه این که با تحریک هسته های مربوطه (Dorsomedial & ventromedial Nucleus ) در حیوانات مضاف بر نمایش خشم و تهاجم بدون کنترل ، افزایش فشار خون و پرخوری ملاحظه شده است. این مراکز در انسان ارتباط مستقیم با مراکز افسرد گی و بیماری های تغذیه ای ( بولیمیا و آنوکسیا ) دارند.
در انسان هسته های مرکزی خشم و غضب از طریق ترشح Nor epinephrine با تمام بدن در ارتباط هستند . افزایش فشار خون ،افزایش قند خون ، افزایش ضربان قلب ، پرخونی عضلات ، ترشح اسید در معده ،افزایش تعداد تنفس در دقیقه و کاهش عمق آنها ، تغییر در رنگ پوست بخصوص در صورت از علائم فوری خشم و غضب هستند. همچنین در طول زمان پرکاری های تیروئید ، کبد، کلیه ها، روده ها و مثانه نیز به عوارض حاصله از خشم افزوده می شوند.
می گویند خشم چون ذغال افروخته ایست که از کوره بر می دارید که به دیگری پرتاب کنید ! کدام یک بیشترمی سوزد؟!
چرا خشمگین می شویم:
دلایل بسیاری بروز خشم در انسان می شود ولی این دلائل برای همگان یک شکل نیستند. چیزی که می تواند شما را شدیداً خشمگین کند ممکن است در دیگری اصلاً اثری نگذارد و متقابلاً مسئله ای که دیگری را شدیداً به خشم آورد برای شما بی تاثیر باشد. بلکه دریافت ما از مسائل عامل اصلی واکنش خشم و غضب می باشد.
اینکه ما چگونه اتفاقات را معنی می کنیم ،طبعاً در گذشته ما ومحصول تعلیم و تربیت ما در دوران کودکی ، رفتارها و واکنش های والدین و دیگران در مقابل مشکلات می باشد.
و البته سوای نحوه نگرش به دنیا ، ساختار شخصیتی نیز نقش موثری در واکنش های ما در قبال مشکلات بازی می کنند. وقتی از عصبانی مزاجی شخصی گفتگو می شود یا اینکه او خودخواه است ، طلبکار است و ... در حقیقت پیرامون شخصیت نا راضی ، طلبکار وعصبانی گفتگو می کنیم.
روانشناسان عوامل بو جود آمدن خشم را به پنج گروه تقسیم می کنند ، اعتقاد بر این است که در هنگام خشمگین شدن اغلب یکی از این موارد به خطر می افتد و شخص برای حفظ تعادل خود خشمگین می شود.
1- قدرت:
زمانی که در اثر رفتار یا گفتار دیگران فرد احساس آسیب پذیری و ناتوانی می کند ،خشم برای دفاع به کمک می آید . ترس از دست دادن قدرت شایع ترین عامل ایجاد خشم در روابط خانواده گی است.
وقتی پدر یا مادر می بینند فرزندشان مشغول تماشای تلویزیون است و درس نمی خواند ... احساس ناتوانی می کنند. وقتی برای فرزند تان محدودیت قایل می شوید و او قوانین شما را می شکند شما احساس ناتوانی می کنید ، شما خشمگین که قدرت خود را از دست داده اید و فرزند خشمگین از اینکه برای حفظ قدرت منافع دیگری را از دست خواهد داد. در این موارد اگر ما به نقاط ضعف خود آگاه باشیم و انتهای کار را به بینیم حداقل سلامت روانی خود را به خطر نمی اندازیم . پدری گلایه می کرد که دخترش بعد از اتمام دوره لیسانس از دانشگاه برکلی به خانه برگشته و در انتظار نتیجه امتحانات و نام نویسی و غیره برای دوره دکترا است. اما در این فاصله یا شب ها بسیاردیر به خانه آمده و یا اصلا" نمی آید و روزگار او و همسرش را سیاه کرده است.
پرسیدم در برکلی چه ساعت هایی به خانه می آمد؟! پدر مکثی کردو سری به علامت منفی تکان داد و گفت " منظور این است که باید دندان به جگر بگذاریم و تحمل کنیم ؟ ..."
دیسیپلین را از خردسالی به کودکانتان بیاموزید ، اما بگذارید فرزند بالغ تان خودش از خودش مراقبت کند .
2- خطر برای امنیت و سلامت:
این مورد در خانواده های ایرانی در گذشته مرسوم بوده ، کتک زدن و تهدید های گوناگون نظیر می زنم ،می شکنم ، بیرون می کنم و از این قبیل تماما" تهدید امنیت و سلامت دیگری است که به خشم بسیار منجر می شود و گاه عواقب ناگوار بر جا می گذارد.
3- خطر برای خودکفائی:
این نمونه عامل خشم در ارتباط والدین و نوجوانان شایع است. والدین اصرار دارند که کنترل زندگی فرزند را از دست ندهند و فرزندان اصرار دارند که برای خودشان تصمیم بگیرند.
نوجوان بسیار نازنینی را می شناسم که درس خوان است ، سالم است ، هیچ مشکل خاصی ندارد اما بدلیل اینکه والدین به او حتی اجازه تصمیم گیری در مورد لباس و کفش و موی سر نمی دهند گرفتار افسرده گی شده است .
این یکی نمونه هایی است که خشم به صورت افسرده گی تظاهر کرده است.
4- حمله به اعتماد به نفس:
نیاز به مطرح شدن و اهمیت داشتن زیربنای بسیاری از فعالیت های افراد برای رشد ، شهرت و محبوبیت است. حمله به آنها از طریق تحقیر، انتقاد، بدگویی، تمسخر، آبروریزی، و غیره سبب خشم بسیار خواهد شد .
بیان احساسهای واقعی خود با دیگران و کمک به اینکه ما را بهتر بفهمند هم احساس امنیت و اعتماد به نفس ما را افزایش می دهد و هم به کنترل این گونه از خشم کمک می کند.
5- تجاوز به حریم مقدسات وباورهای قلبی یک انسان:
سبب خشم و نفرت نسبت به عامل تجاوز می شود در این جا هم احساس خشم نیاز به هر گونه احساس ناگوار دیگر را تحت الشعاع قرار می دهد.
راه حل این است که باور کنید خود شما نماینده ای از مقدسات خود هستید و باید بخشی از جذابیت ایدئولوژی خود باشید. ثابت کنید که ارزش باورهای شما با بد گوئی و تهمت دیگران کاهش نمی یابد.
آیا همه خشم و غضب ها مرئی هستند؟
متاسفانه نه ! بسیاری از روان شناسان اعتقاد دارند که در بعضی خانواده ها که والدین یا مربیان اظهار و نمایش خشم را مذموم دانسته و کودکان را به خاطر تظاهر خشم تنبیه می کنند در واقع به این کودکان می آموزند که خشم های خود را به شکل های مبدل به نمایش بگذارند. این واکنش ها مطلقا در سطح آگاهی فرد قرار ندارد:
1 – به تعویق انداختن غیر ضروری کاری که تکمیل آن واجب است.
2 – دیر رسیدن های غیر ضروری مکرر.
3 – به کار بردن طعنه و کنایه و مسخره گی در گفتگوی با افراد.
4 – بیش از حد مودب بودن و خود را خوش حال نشان دادن می تواند سرپوشی برای خشم پنهانی باشد.
5 – آه کشیدن های غیر عمد مکرر.
6 – خندیدن به مسائل ناگوار.
7 – مکرراً خواب های ترسناک و ناگوار دیدن.
8 – بیحالی ، بی توجهی و بی علاقه گی به چیزهائی که معمولاً برای فرد هیجان انگیز بوده است.
9 – زودتر از انتظار خسته شدن.
10 – به هم فشردن دندان ها ( دندان قروچه مزمن ) هنگام خواب .
11 – افسردگی های مزمن بی دلیل.
12 – زخم معده.
مثل خردمندان فكر كنيد اما با مردم به زبان خودشان حرف بزنيد.