فن بیان،اصول سخنرانی و هنرگویندگی وگفتگو

گوينده با صداي خود انديشه و احساس و دقايق مفاهيم را براي درک مخاطب بيان مي کند. بديهي است هرچه صداي او کاراتر و موثرتر باشد، در بيان مفاهيم موفق تر خواهد بود. صداي انسان دو وجه متمايز دارد؛ يکي وجه فيزيکي و کمي آن ، ديگر وجه معنايي و کيفي است .

براي دستيابي به صداي کامل بايد از هر دو صدا برخوردار بود ، يعني هم صداي خوب داشته باشيم و هم مهارت استفاده از حالات آن را بدانيم هر چقدر متن خبري خوب طراحي و تنظيم شده باشد ، اگر گوينده خبر صداي کاملي نداشته باشد ، نمي تواند مفاهيم آن متن خبري را به مخاطب منتقل کند. ذره اي خلل و ايراد در لحن صداي گوينده خبر، ممکن است در مردم و مخاطبان تشنج و ناآرامي و ترديد ايجاد کند.

بويژه هنگام خواندن خبرهاي سرنوشت ساز که با منافع ملي و امنيت ملي و اعتقادات مردم مرتبط است . از وظايف اصلي گوينده خبر اين است که نخست بداند صداي خوب و جامع و کامل چيست و ثانيا از ويژگي ها و ظرفيت هاي صداي خود آگاه باشد. او بايد بداند جاي صداي او کجاست؛ تا چه حد انعطاف دارد؛ نقص و ايراد صدايش در کجاست؛ گاهي صدا بايد آرامش بخش باشد و مردم را به آرامش دعوت کند، گاهي لحن صدا بايد هيجان ملي ايجاد کند. زماني لازم است نهيبي در صدا باشد به گونه اي که از غرور ملي دفاع شود.

گاهي دعوتي در حالت صداست . ابراز همدردي به لحن ويژه اي نياز دارد. براي هم احساس شدن با شادي مردم ، گوينده خبر بايد از آهنگي ويژه در صدايش استفاده کند و مهمتر اين که ، گوينده خبر در هيچکدام از اين حالات نبايد شکلي مصنوعي به خودش بدهد. حال به ويژگي هاي صدا مي پردازيم:

1- حجم صدا (Volume)
از يک نگاه صداي پرقدرت براي گوينده شايد همه چيز باشد. البته امروزه دستگاه هاي الکترونيکي هر نوع صدايي را پرقدرت مي کند. اما بسياري از عوامل و موانع وجود دارد که شما لازم است با آگاهي از آنها، صدايتان را تناسب ببخشيد. کميت و کيفيت حضور افراد در محيط، صداي خارج از محيط، وضع انعکاس صدا در فضا و موارد ديگر. اگر شما در جايي زياد بلند صحبت کنيد، مخاطبان ممکن است شما را بي ادب تلقي کنند. اگر خيلي ملايم صحبت کنيد، ممکن است مطالب شما تفهيم نشود. يادتان باشد که هميشه صدايتان براي خودتان بلندتر از آن است که به شنونده مي رسد.

2- زير و بمي صدا ارتفاع ( Pitch)
ارتفاع صدا ، حالت زير و بمي صداي فرد است . هر اندازه امواج صدا بيشتر و تندتر مرتعش شوند ، حالت زير بودن آن بيشتر است و هر چه کمتر ارتعاش داشته باشد ، حالت بم تري دارد. دانگ يا زير و بمي صدا را مي توان از صدايي که بين کليد اول و آخر پيانو توليد مي شود ، مشخص کرد. هنگام گويندگي ، زير و بمي صدا بر معاني کلمات و صدا اثر مي گذارد. تغيير در زير و بمي صدا را «آهنگ صدا» نيز مي نامند. تغيير ارتفاع به صداي شما درخشش ، گرمي و شور و نشاط مي بخشد. اين آهنگ صداي شماست که مشخص مي کند آيا شما جمله اي را به صورت سوالي مطرح مي کنيد يا خبري ، آهنگ صدايتان همچنين غم و شادي و رضايت و عصبانيت و سرزندگي و بي حالي و نگراني و آرامش شما را آشکار مي کند. در گفتگوهاي روزمره ، به طور غريزي آهنگ صدايمان را براي بروز احساس و منظورمان به کار مي گيريم . افرادي که اين چنين نيستند و يکنواخت صحبت مي کنند، تنها مي توانند براي افراد کم خواب موثر باشند.

3- سرعت و ميزان گفتار (Rate)
سرعت به معناي تعداد کلماتي است که در واحد زمان به کار مي بريم . مردم امريکا معمولا در يک دقيقه 120تا 150کلمه را به کار مي برند. اما ميزان توصيه شده براي گويندگي خبر ، توان خواندن 110کلمه در دقيقه است که البته اين مهارت نبايد با تند و بد خواندن و سريع و نامفهوم ادا کردن اشتباه شود. دانيل وبستر در يک دقيقه به سختي 90کلمه سخن مي گفت ؛ فرانکلين روزولت 110کلمه و جان کندي 180کلمه ، به کار مي برد. مارتين لوترکينگ با 92کلمه آغاز مي کرد و با 145کلمه به پايان مي برد. بهترين ميزان و سرعت گويندگي به چند عامل وابسته است ، ويژگي هاي صوتي و آوايي گوينده ، حالت و احساسي است که با آن تلاش مي کند مفهومي را بازگو کند.

4- مکث (pause)
آموختن و دانستن چگونگي مکث بجا براي گويندگان روشي اساسي و مشکل است . لحظه اي سکوت گاهي معنايي در حد يک قرن دارد. هر چه تسلط و آمادگي شما در سخن گفتن بيشتر شود، اهميت و کاربرد مکث و سکوت را بيشتر درمي يابيد. مکث و سکوت مناسب ، گاهي پايان تفکر و نظري را اعلام مي کند و گاهي فکر جديدي را براي بررسي خلق مي کند و شايد تاثيري عاطفي به عبارت و جمله اي القا کند. مارک تواين (Mark Twain) ، نويسنده باذوق و شوخ طبع و بذله گوي مشهور امريکايي مي گويد: «کلمه و واژه مناسب و درست ممکن است نافذ و موثر باشد، اما هيچ کلمه و واژه اي موثرتر از يک لحظه سکوت ، مناسب و بجا نيست.» او معتقد است که مکث بيجا ممکن است موجب خنده و تمسخر شود.