فن بیان،اصول سخنرانی و هنرگویندگی وگفتگو

امام صادق عليه السلام :

أحبُّ إخْواني إليَّ مَن أهْدَى‏ عُيُوبي إلَيَّ .

دوست داشتنى‏ترين برادرم كسى است كه عيب هايم را به من پيشكش كند .

بحارالانوار : 74 / 282 / 4

معانى الاخبار :

أيُّ صاحبٍ شرٌّ ؟ قال : المُزَيِّنُ لكَ مَعصيةَ اللَّهِ .

از امير مؤمنان عليه السلام پرسيده شد : بدترين همنشين كدام است ؟ فرمود :
آن كه معصيت خدا را در نظرت زيبا جلوه دهد .

معانی الاخبار : 198 / 4

امام على عليه السلام :

مَن وَعَظَ أخاهُ سِرّاً فَقَد زانَهُ ، ومَن وعَظَهُ عَلانِيَةً فَقَد شانَهُ .

هر كه برادر خود را پنهانى اندرز دهد او را آراسته و هر كه آشكارا پندش دهد
بدنام و رسوايش كرده‏است .

بحارالانوار : 74 / 166 / 29

امام صادق عليه السلام :

كَفى‏ بالمَرْءِ اعتِماداً على‏ أخيهِ أنْ يُنْزِلَ بهِ حاجتَهُ .

در اعتماد انسان به برادرش همين بس كه نياز خود را به او بگويد .

کافی : 2 / 198 / 8

پيامبر خدا صلى الله عليه وآله :

إذا آخى‏ أحدُكُم رَجُلاً فَلْيَسألْهُ عن اسمِهِ واسمِ أبيهِ وقَبيلتِهِ ومنزلِهِ ؛
فإنّهُ مِن واجبِ‏الحَقِّ وصافي الإخاءِ ،وإلّا فَهِيَ مَودّةٌ حَمْقاءُ .

هرگاه يكى از شما با كسى طرح برادرى افكند از او نام و نام پدر و قبيله و محل
سكونتش را بپرسد ، كه اين كار از حقوق لازم و مايه صفا و خلوص برادرى است ؛
در غير اين صورت ، اين دوستى ، دوستيى نابخردانه است

بحارالانوار : 74 / 166 / 30

بحار الانوار :

كانَ رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله إذا فَقَد الرّجُلَ مِن إخْوانهِ ثلاثةَ أيّامٍ سألَ عَنهُ ،
فإنْ كانَ غائباً دَعا لَهُ ، وإنْ كانَ شاهداً زارَهُ ، وإنْ كانَ مريضاً عادَهُ .

پيامبر خدا صلى الله عليه وآله هرگاه يكى از برادران خود را سه روز نمى‏ديد جوياى
حالش مى‏شد . اگر در شهر نبود برايش دعا مى‏كرد و اگر بود به ديدنش مى‏رفت
و اگر بيمار بود عيادتش مى‏كرد .

بحارالانوار : 16 / 233 / 35

امام صادق عليه السلام :

أدَّبَني أبي عليه السلام بثلاثٍ ... قالَ لي : يا بُنيَّ مَن يَصْحَبْ صاحبَ السَّوْءِ
لا يَسْلمْ ، ومَن لا يُقيِّدْ ألفاظَهُ يَنْدَمْ ، ومَن يدخُلْ مَداخِلَ السُّوءِ يُتَّهمْ .

پدرم با سه چيز مرا تربيت كرد ... به من فرمود : پسرم ! هر كه با دوست
بد همنشينى كند سالم نمى‏ماند و هر كه گفتار خود را مهار نكند پشيمان مى‏گردد
و هر كه به جاهاى بد در آيد آماج تهمت و بدگمانى شود .

تحف العقول : 376

امام على عليه السلام :

أصْلِحْ المُسي‏ءَ بحُسْنِ فِعالِكَ ، ودُلَّ على‏ الخيرِ بِجميلِ مَقالِكَ .

بدكار را (يا كسى را كه به تو بدى كرده است) با كردار نيكت درست گردان و با گفتار
نيكو و زيبايت به خير و خوبى راهنمايى كن .

غررالحکم : 2304

پيامبر خدا صلى الله عليه وآله :

إنّ الشَّيطانَ إذا سَمِعَ النِّداءَ بالصَّلاةِ هَرَبَ .

شيطان چون آواز دعوت به نماز را بشنود بگريزد .

کنزالعمال : 20951

پيامبر خدا صلى الله عليه وآله :

إنّ أهلَ السَّماءِ لا يَسْمَعُونَ مِن أهلِ‏الأرضِ شَيئاً إلّا الأذانَ .

اهل آسمان از ساكنان زمين چيزى جز اذان نمى‏شنوند .

کنزالعمال : 20934

پيامبر خدا صلى الله عليه وآله :

يُغْفَرُ للمؤذّنِ مَدُّ صَوتِهِ وبَصَرِهِ ، ويُصدِّقُهُ كلُّ رطْبٍ ويابِسٍ ،
وله مِن كُلِّ مَن يُصلّي بأذانِه حَسَنةٌ

مؤذّن تا جايى كه صدايش مى‏رسد و نگاهش كار مى‏كند به همان اندازه آمرزيده مى‏شود
و هر خشك و ترى (جملات) او را تصديق مى‏كند و به تعداد هر نفرى كه با اذان او نماز بگزارد
حسنه‏اى برايش منظور مى‏شود .

بحارالانوار : 84 / 104 / 2

امام على عليه السلام :

لِيؤذّنْ لَكُم أفصحُكُمْ ، وَلْيؤمّكُمْ أفقهُكُم .

بايد فصيح‏ترين فرد شما اذان بگويد و آگاهترين شما به مسائل دينى
امامت (نمازتان) را به عهده گيرد .

دعائم الاسلام : 1 / 147

پيامبر خدا صلى الله عليه وآله :

يا عليُّ ، إذا وُلِدَ لكَ غُلامٌ أو جاريةٌ فأذِّنْ في اُذنِه الُيمنى‏ وأقِمْ في اليُسرى‏ ؛
فإنّه لا يَضُرُّهُ الشّيطانُ أبداً .

يا على ! هرگاه پسرى يا دخترى برايت به دنيا آمد در گوش راست او اذان بگو
و در گوش چپش اقامه ؛ در اين صورت‏شيطان هرگز به او گزندى نمى‏رساند .

تحف العقول : 13

امام صادق عليه السلام :

مَن ساءَ خُلُقهُ فأَذِّنوا في اُذنِهِ .

اگر كسى بد اخلاق شد در گوش او اذان بگوييد .

بحارالانوار : 104 / 122 / 61

پيامبر خدا صلى الله عليه وآله :

مَن بَهَتَ مؤمناً أو مؤمنةً أو قالَ فيهِ ما ليسَ فيهِ أقامَهُ اللَّهُ تعالى‏
يومَ القيامةِ على‏ تَلٍّ مِن نارٍ حتّى‏ يَخرُجَ مِمّا قالَهُ فيهِ .

هر كس به مرد يا زن مؤمن بهتان زند يا درباره او چيزى بگويد كه از آن مبراست
خداوند در روز رستاخيز وى را بر تلّى از آتش نگه دارد تا از حرف خود درباره او برگردد .

بحارالانوار : 75 / 194 / 5

امام على عليه السلام :

لا قِحَةَ كالبَهْتِ .

هيچ بى شرمى و وقاحتى چون بهتان زدن نيست .

غررالحکم : 10455

امام على عليه السلام :

البُهتانُ على‏ البَري‏ءِ أعظَمُ مِن السَّماءِ .

بهتان زدن به آدم بيگناه بزرگتر از آسمان است .

بحارالانوار : 78 / 31 / 99

امام سجّاد عليه السلام :

مَن رمى‏ النّاسَ بِما فيهِم رَمَوهُ بِما ليسَ فيهِ .

هر كس به مردم عيبى را نسبت دهد كه دارند ، مردم به او عيبى را كه ندارد نسبت دهند .

بحارالانوار : 78 / 160 / 21

امام صادق عليه السلام - به نقل از يك حكيم - :

البُهْتانُ على‏ البَري‏ءِ أثْقَلُ مِن الجِبالِ الرّاسِياتِ .

بهتان زدن به آدم بيگناه سنگين‏تر از كوههاى استوار است .

بحارالانوار : 75 / 194 / 3

پيامبر خدا صلى الله عليه وآله :

مَن باعَ واشْتَرى‏ فلْيَجْتَنِبْ خَمسَ خِصالٍ ، وإلّا فلا يَبيعَنَّ ولا يَشْتَرِيَنَّ :
الرِّبا ، والحَلْفَ ، وكِتْمانَ العَيبِ ، والحمدَ إذا باعَ ، والذَّمَّ إذا اشْتَرى‏ .

كسى كه خريد و فروش مى‏كند بايد از پنج كار دورى ورزد و گرنه نبايد خريد
و فروش كند : ربا ، سوگند ، پوشاندن عيب كالا ، تعريف و تبليغ در موقع فروش
و بدگويى از كالا در موقع خريد آن .

بحارالانوار : 103 / 95 / 18

امام على عليه السلام :

يا مَعشرَ التُّجّارِ ، قَدِّموا الاسْتِخارةَ ، وتَبرَّكوا بالسُّهولةِ ، واقتَرِبوا مِن المُبْتاعِينَ ،
وتَزَيَّنوا بالحِلْمِ ، وتَناهَوا عن الَيمينِ ، وجانِبوا الكَذِبَ ، وتَخافوا (تَجافَوا) عنِ الظُّلْمِ ،
وأنْصِفوا المظلومِينَ ، ولا تَقْرَبوا الرِّبا «وأوْفُوا الكَيْلَ والمِيزانَ ولا تَبْخَسوا النّاسَ
أشياءهُم ولاتَعْثَوا في‏الأرضِ مُفسدينَ» .

اى جماعت بازرگان ! پيش از شروع كسب و كار از خداوند خير و نيكى طلبيد
و با آسانگيرى در معامله از خداوند بركت جوييد ، به خريداران نزديك شويد ،
به زيور بردبارى آراسته شويد ، از قسم خوردن بپرهيزيد ، از دروغ گفتن دورى كنيد ،
از ستم كردن و اجحاف بترسيد ، با مظلومان به انصاف و عدالت رفتار كنيد و پيرامون
ربا نگرديد «و پيمانه و ترازو را كامل كنيد و چيزى از حقّ مردم فرو نگذاريد و روى زمين
در گرداب فساد و تبهكارى فرو مرويد» .

بحارالانوار : 78 / 54 / 100

پيامبر خدا صلى الله عليه وآله :

إنّ التُّجّارَ هُمُ الفُجّارُ . قالوا : يا رسولَ اللَّهِ ، أليسَ قد أحلَّ اللَّهُ البَيْعَ ؟ قالَ :
بلى‏ ، ولكنَّهُم يُحَدِّثونَ فيَكْذِبونَ ، ويَحْلِفونَ فيَأثَمونَ .

بازرگانان مردمانى نابكارند . عرض كردند : اى پيامبر خدا ! آيا نه اين است كه
خداوند خريد و فروش را حلال كرده‏است ؟ فرمود : چرا ، امّا اين جماعت در هنگام
معامله دروغ مى‏گويند و با سوگند خوردن گناه مى‏ورزند .

کنزالعمال : 9451

كنز العمّال :

كان عليٌّ عليه السلام يَجي‏ء إلى‏ السُّوقِ فيقومُ مَقاماً له ، فيقولُ : السّلامُ عليكم
أهلَ السُّوقِ ، اتَّقوا اللَّهَ في الحَلْفِ ، فإنّ الحَلفَ يُزجي‏السِّلْعَةَ ويَمْحَقُ البَرَكةَ ،
التّاجرُ فاجرٌ إلّا مَن أخذَ الحقَّ وأعْطاهُ .

امام على عليه السلام به بازار مى‏آمد و در جايگاه خود مى‏ايستاد و مى‏فرمود :
درود بر شما اى بازاريان ، از خدا بترسيد و سوگند مخوريد ؛ زيرا سوگند خوردن
كالا را رونق مى‏دهد و بركت را مى‏برد . تاجر نابكار است مگر آن كه به حق بستاند و بدهد .

کنزالعمال : 10043

پيامبر خدا صلى الله عليه وآله :

التّاجرُ الأمينُ الصَّدوقُ المسلِمُ معَ الشّهداءِ يَومَ القيامةِ .

كاسب درستكارِ راستگوى مسلمان ، در قيامت با شهيدان است .

کنزالعمال : 9216

پيامبر خدا صلى الله عليه وآله :

التّاجرُ الصَّدوقُ تَحتَ ظِلِّ العَرشِ يَومَ القيامةِ .

كاسب راستگو در روز قيامت زير سايه عرش است .

کنزالعمال : 9218

پيامبر خدا صلى الله عليه وآله :

ثلاثةٌ لا يَنْظُرُ اللَّهُ إلَيهِم ... والمُزَكّي سِلْعَتَهُ بالكَذِبِ.

سه كسند كه خداوند به آنها نمى‏نگرد ... و كسى كه از كالاى خود تبليغ دروغ كند .

بحارالانوار : 75 / 211 / 6

پيامبر خدا صلى الله عليه وآله :

لَتأمُرُنَّ بالمعروفِ ولَتنْهُنَّ عنِ المُنكَرِ أوْ لَيَبْعثَنَّ اللَّهُ علَيكُم العَجمَ ،
فليَضْرِبُنَّ رِقابَكُم وَلَيأكُلُنَّ فَيئَكُم ولَيكُونُنَّ اُسْداً لا يَفِرّونَ .

حتماً امر به معروف و نهى از منكر كنيد و گرنه خداوند عجم را بر سر شما خواهد
فرستاد كه گردن شما را مى‏زنند و غنايم شما را مى‏خورند و شيرانى خواهند بود كه نمى‏گريزند .

التشریف بالمنن : 34 / 445

امام صادق عليه السلام :

ما اسْتَطعتَ أنْ تَلومَ العبدَ علَيهِ فهُو مِنهُ ، وما لَم تَسْتَطِعْ أنْ تَلومَ العَبدَ علَيهِ
فهُو مِن فِعلِ اللَّهِ ، يقولُ اللَّهُ تعالى‏ للعبدِ : لِمَ عَصَيْتَ ؟ لِمَ فَسَقْتَ ؟ لِمَ شَرِبْتَ الخَمرَ ؟
لِمَ زَنَيْتَ ؟ فهذا فعلُ العبدِ ، ولا يقولُ لَه : لِمَ مَرِضْتَ ؟ لِمَ قَصُرْتَ ؟ لِمَ ابْيَضَضْتَ ؟
لِمَ اسْوَدَدْتَ ؟ لأنَّهُ مِن فِعلِ اللَّهِ تعالى‏ .

هر چيزى كه بتوانى بنده را به سبب انجام آن سرزنش كنى كار خود اوست و هر آن
چيزى كه نتوانى بنده را به سبب آن سرزنش كنى كار خداست . خداوند متعال به بنده‏اش
مى‏فرمايد : چرا نا فرمانى كردى ؟ چرا نابكارى كردى ؟ چرا شراب خوردى ؟ چرا زنا كردى ؟
پس ، اينها كار بنده‏است . ولى به او نمى‏فرمايد : چرا بيمار شدى ؟ چرا قد و قامتت كوتاه شد ؟
چرا سفيد پوست شدى ؟ چرا سياه پوست شدى؟ چون اين امور فعل خداوند متعال است .

بحارالانوار : 5 / 95 / 109

امام رضا عليه السلام :

قالَ اللَّهُ تعالى‏ : يابنَ آدمَ ، بِمَشِيَّتي كُنتَ أنتَ الّذي تَشاءُ ، وبِنِعْمَتي أدَّيْتَ إلَيَّ فَرائضي ،
وبِقُدرَتي قَوِيتَ على‏ مَعْصيَتي ، خَلَقتُكَ سَميعاً بَصيراً ، أنا أوْلى‏ بحَسَناتِكَ مِنكَ ،
وأنتَ أوْلى‏ بسَيّئاتِكَ مِنّي .

خداوند متعال فرمود : اى زاده آدم ! با خواست من است كه تو مى‏خواهى و با نعمت
من است كه واجباتم را براى من انجام مى‏دهى و با قدرت من است كه بر نافرمانى
و گناه من توانا گشتى . من تو را شنوا و بينا آفريدم . من به نيكيهايت از تو سزاوارترم
و تو به بديهايت سزاوارترى تا من .

بحارالانوار : 5 / 4 / 3

امام صادق عليه السلام :

مَن زعَمَ أنّ اللَّهَ يَجبُرُ عِبادَه على‏ المعاصي أو يُكلِّفُهُم ما لا يُطيقونَ
فلا تأكُلوا ذَبيحَتَهُ ، ولا تَقْبَلوا شَهادَتَهُ ، ولا تُصَلُّوا وَراءهُ ، ولا تُعطُوهُ
مِن الزّكاةِ شيئاً .

هركس‏ معتقد باشد كه‏خداوند بندگان خود را بر انجام گناهان مجبور مى‏كند
يا بيش از توانشان به آنان تكليف مى‏دهد از ذبحش نخوريد ، شهادتش را نپذيريد ،
پشت سرش نماز نخوانيد و چيزى از زكات به او ندهيد .

بحارالانوار : 5 / 11 / 17

امام على عليه السلام :

فلا تُكَلِّموني بما تُكَلَّمُ بهِ الجَبابِرَةُ ، ولا تَتَحَفَّظوا منّي بما يُتَحَفَّظُ
بهِ عندَ أهلِ البادِرَةِ ، ولا تُخالِطوني بالمُصانَعَةِ .

با من ، آن گونه كه با جبّاران سخن گفته مى‏شود ، سخن مگوييد و چنان كه
از حاكمان بد خشم پرهيز مى‏شود از من نپرهيزيد و تصنّعى با من رفتار نكنيد .