200 نکته ، چگونه سخنرانی کنیم ؟ (8)

 

 

چهارده . آفات سخنرانی
182 - در صورت امکان، روی میز خطابه، یا کنار شما چیزهایی نباشد که تمرکز حواس شنوندگان را از بین ببرد، یا کس دیگری غیر از شما نباید در معرض دید شنوندگان قرار گیرد که توجه آنان را به خود جلب کند . و گاهی خود شما ممکن است که موجب حواس پرتی شنوندگانتان شوید; مثلا دستان خود را پیاپی و بی جا تکان دهید، یا مرتب آب بنوشید، یا عمامه و عینک خویش را پیاپی جابه جا کنید، یا مرتب به ساعت خود نگاه نمایید و یا دائما با تسبیح خویش بازی کنید .

183 - هنگام سخنرانی، آثار خستگی و پریشانی را از چهره خود بزدایید و به جای آن نشانه های خرسندی، سلامت، علاقه و ایمان را در چهره خویش هویدا سازید تا کلامتان نافذتر باشد . و سعی کنید که از لحاظ نگاه، خنده، گریه، نشستن، ایستادن، لحن و آهنگ و وضع ظاهر; زنندگی و یا نارسایی نداشته باشید . مثلا برخی از سخن رانان، سخنی یا مطلبی را می گویند و خودشان به آن، یا با آن، یا پیش از آن و یا پس از آن می خندند و حال آن که برای مخاطبان آنان هرگز خنده دار و یا خنده آور نیست و همین باعث می شود که این مخاطبان، به خود آن سخن ران بخندند .

184 - سعی کنید که تن صدای شما یکنواخت نباشد، بلکه به تناسب کلمات، جملات، موضوع و محتوای سخن خود، آن را تغییر و به آن زیر و بم دهید تا تنوع صدای شما و آهنگ متنوع سخنرانی تان به گوش شنوندگان، خوشایندتر آید و راه مؤثری برای نفوذ در دل هایشان باشد . و به طور کلی باید از نظر تندگویی و کندگویی در سخنرانی، رعایت اعتدال و شمرده گویی را بکنید، مگر در مواردی که ضرورت ایجاب نماید . پس باید نه به مدت چند ثانیه مکث کنید و نه به سبب شتاب، کلمات و جملات را ناقص تلفظ نمایید و نه فوری به کلمات و جملات بعدی بپردازید .

185 - در سخنرانی، از پرگویی و درازگویی خودداری کنید که از آفات مهم و بسیار زشت سخنرانی های ماست و فکر می کنیم که هرچه را می دانیم و شنوندگان نمی دانند، باید همه را برای آنان بازگوکنیم .

186 - یکی از آفات سخنوری، دادن وعده های غیر عملی است . فی المثل، حتی اگر فقط 20 درصد احتمال می دهید که نتوانید بودجه ای برای بازسازی محل سخنرانی یا آسفالت جاده روستا و یا ازدواج دانشجویان به چنگ آورید، هیچ گاه چنین وعده هایی به مخاطبان خود ندهید; زیرا توجه دارید که مردم چندان انتظار «وعده دادن » از سخنران را ندارند، اما قطعا انتظار «عمل کردن به وعده ها» را از او دارند .

187 - یکی از آفات سخنوری این است که شما فرض کنید آنچه برای خودتان روشن و شفاف است، برای شنوندگان نیز روشن و شفاف است; مثلا آیه یا حدیث و یا عبارتی انگلیسی را بدون آن که ترجمه و معنا کنید، برای عموم مردم می خوانید و فرض می نمایید که شنوندگان نیز ترجمه و معنای آن را می دانند، یا شعر مشکل و پیچیده ای را می خوانید و به توضیح و تبیین آن نمی پردازید .

پانزده . آداب سخنرانی
188 - در همه ابعاد سخنوری، بر «خدا» توکل کنید و به ویژه هماره از او بخواهید که شما را از «اشتباه » و «انحراف » در سخن و سخنوری مصون بدارد تا مبادا انسان و یا انسان هایی را با سخنان یا سخنوری خود در اشتباه افکنید و یا به انحراف بکشانید . و هنگامی که به طرف جایگاه سخنرانی می روید، جمله هایی مانند «یا فاطمة الزهرآءادرکینا» ، «یا اباعبدالله ادرکنا» و یا «یا صاحب الزمان ادرکنا» را در قلب خود و بر زبان خویش جاری سازید تا از امدادهای غیبی نیز بهره مند شوید; زیرا به تجربه ثابت شده است که پس از گفتن این جملات، مطالبی که به صلاح نبوده، از ذهن سخنران بیرون رفته و به جای آن، مطالبی که به مصلحت بوده بر زبان وی جاری شده و نیز فضای محل سخنرانی حالت معنوی بیشتری به خود گرفته است .

189 - پیش از سخنرانی، وضو بگیرید تا هنگام سخنرانی با طهارت باشید و سخنان شما از وجودی «طاهر» سرچشمه بگیرد و به گوش شنوندگان برسد و بر دل و جان آنان به پاکی نقش بندد .

190 - اگر روحانی هستید و عمامه بر سر دارید، مواظب باشید که هنگام رفتن به سوی مجلس سخنرانی، آن را جا نگذارید . یکی از سخنوران روحانی، در بین راه، و به طور اتفاقی دست، بر سر خود گذاشته و متوجه شده بود که عمامه اش بر سرش نیست و فریاد «یاللعجب! یاللعجب!» در دل خود سر داده بود .

در صورتی که بر بالای منبر، سخنرانی می نمایید، مواظب باشید که هنگام بالارفتن از پله های منبر، پای شما میان قبا یا عبایتان گیر نکند; هرچند در صورت بروز چنین اتفاقی و یا حتی حادثه ای، هرگز آرامش و خونسردی خود را از دست ندهید و دوباره بالای منبر بروید و سخنرانی تان را با یک عذرخواهی آغاز نمایید .

191 - چنانچه از کنار شنوندگان عبور می کنید، هنگام رفتن، به آنان سلام نمایید و هنگام برگشتن، با آنان خداحافظی کنید . این دو کار را در آغاز و پایان سخنرانی نیز می توانید انجام دهید . به طور مثال و در آغاز سخنرانی و در فصل زمستان، می توانید چنین بگویید: «در این هوای سرد، سلامی گرم را از این جانب پذیرا باشید» . و یا در پایان سخنرانی می توانید چنین بگویید: «این همه گفتیم لیک اندر بسیچ/بی عنایات خدا هیچیم هیچ; تا درودی دیگر، بدرود!» .

192 - شنوندگان، پیش از آغاز سخنرانی، سخنران را از روی وضع ظاهری و حالاتش نیز داوری می کنند . خوشرویی، ادب ظاهر، نوع نگاه، چگونگی لباس و شیوه نشستن و ایستادن، همگی نخستین قضاوت ها را موجب می شوند . پس باید کاری کنید که نخستین قضاوت ها درباره شما نیکو باشند . به طور نمونه، ورود شما به محل سخنرانی با چهره ای عبوس، ابروهایی درهم کشیده، چشمانی خواب آلود یا خشم آلود، جوراب هایی پاره و بدبو، کفش هایی کثیف و واکس نزده و لباس هایی چرک و چروک و اتو نکرده، می تواند در همان آغاز، تاثیراتی منفی بر شنوندگان بگذارد .

193 - هنگام سخنرانی می توانید یک لیوان آب را کنار خود بگذارید تا در صورت تشنه شدن و یا خشک شدن دهان و حنجره تان از آن بنوشید; هرچند اگر از انجام دادن این کار - مگر در موارد لزوم - چشم بپوشید، بهتر است .

194 - در صورت پراکنده نشستن مخاطبانتان، از آنان بخواهید که جلوتر بیایند وکنار یکدیگر بنشینند تا هم شما بر مجلس سخنرانی خود مسلطتر باشید و هم آنان از تمرکز حواس بیشتری برخوردار باشند .

195 - در هنگام سخنرانی و نیز در حضور دیگران، انگشت خود را توی گوش یا بینی تان نکنید و اگر خمیازه می کشید، دست خود را جلوی دهانتان بگیرید . این امور - هرچند کوچک به نظر می آید - از کارهای زشتی است که برخی از سخنوران یا به آن ها توجه نمی نمایند و یا به آن ها کم توجه اند و در نتیجه، به دست خود تصویری نازیبا از خود در ذهن مخاطبانشان ترسیم می کنند . و چنانچه سیگاری هستید، شایسته یا بایسته است که باطن خود را آلوده دود نکنید و حداقل در حضور شنوندگانتان و مثلا پیش یا پس از سخنرانی، سیگار نکشید زیرا از نظر تاثیر سخن بر آنان، آثار مطبوعی در پی نخواهد داشت و آثار مطلوبی بر جای نخواهد گذاشت .

196 - اگر گفت وگوی دو یا چند شخص یا شخصیت را در سخنرانی خود نقل می نمایید، توجه داشته باشید که از الفاظ احترام آمیز و متناسب با شان و مقام آنان استفاده کنید . مثلا چنین بگویید: «پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) به حضرت امیر مؤمنان علی ( علیه السلام) فرمودند . یا حضرت فاطمه زهرا ( علیهاالسلام) به پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) عرض کردند» . و چنانچه آن دو شخص در یک سطح باشند، چنین بگویید: «آیت الله علوی به آیت الله حسینی گفتند . یا دکتر حسن زاده به دکتر مهدوی گفتند» .

197 - دقت کنید که در هنگام سخنرانی، دست در جیب خود نداشته باشید; زیرا گاه بر غرور و تکبرتان حمل می شود، هرچند شما قصد آن را نداشته اید . و جز در موارد ضروری، از کوبیدن دست بر منبر یا صندلی و یا میز خطابه خودداری کنید; زیرا ممکن است این کار برای برخی از شنوندگان شما آزار دهنده و گریزاننده باشد .

198 - اگر می خواهید اشک شنوندگانتان را جاری سازید، دست کم آثار غم را بر چهره خویش ظاهر کنید . و چنانچه می خواهید آنان را بخندانید، حداقل تبسمی برلبان خود نمایان نمایید .

199 - چنانچه حرکات سر و دست و بدن شما به تفهیم مطالبتان کمک می کنند و به طور ساده و طبیعی و هماهنگ اجرا می شوند و از حرکات اضافی و تصنعی به دورند، انجام دادن آن ها درسخنرانی و برای سخنرانی سودمند و لازم است . در غیر این صورت، لازم است که از انجام دادن چنین حرکاتی خودداری ورزید . و شما، از نظر حرکات سر و دست و بدن و حالت چهره و چگونگی صدا، باید به گونه ای سخن بگویید که با موضوع و محتوای سخنانتان همساز و هماهنگ باشد . مثلا اگر مرثیه می خوانید، با حالت حزن و اندوه بخوانید . چنانچه لطیفه ای می گویید، با حالت شاد و نشاط بگویید . در صورتی که از باران رحمت الهی و نزول برکات آسمانی سخن می گویید، سر را به سوی آسمان بلند کنید . اگر از پاکی دل سخن به میان می آورید، دست ها را به سوی قلب و سینه خود روانه سازید .

200 - از برگزارکنندگان و بانیان مجلس سخنرانی تان به گونه ای درخور - نه با اغراق و مبالغه - تشکر و قدردانی کنید . مثلا چنین بگویید: «از بانیان; برگزارکنندگان، دست اندرکاران و همه کسانی که برای برپایی این مراسم الهی زحمت کشیدند و تلاش بی شائبه کردند، به نوبه خود تشکر و قدردانی می نمایم و پاداش آنان و توفیقات روزافزونشان را برای برگزاری مجدد این گونه جلسات، از درگاه خداوند بزرگ خواستارم » .

منبع :

شمیم یاس :: آذر 1382، شماره 9