چگونه با كودكان خود حرف بزنيم؟
چگونه با كودكان خود حرف بزنيم؟
آيا شما به عنوان والدين فرزند خود خوب میدانيد كه از به كار بردن چه واژههايی در مورد كودكان خود بايد خودداری كنيد يا به عبارتی ديگر چه چيزهايی را نبايد به كودكان گفت؟
بسیاری مواقع شده است كه كودكان خود را با واژههایی چون تنبل، لال، احمق و یا كودن خطاب كردهایم یا میكنیم حتی او را با بچه همسایه یا پسرخاله و دخترخاله مقایسه میكنیم و از این كه نمیتواند مثل او حرف بزند یا درس بخواند مورد سرزنش قرار میدهیم و چه بسا در مواقعی از او انتظاراتی داریم كه نمیدانیم این انتظارات در حد توان او هست یا نه؟
نكات بسیار ریزی در برخورد با كودكان وجود دارد كه عدم توجه به آن در رفتار و تربیت كودكان تاثیرگذار است و حتی میتواند آینده آنها را بر اثر این بیتوجهیها شكل دهد، لذا بد نیست والدین به نكات زیر توجه كنند.
گذاشتن اسم روی بچهها
اگر كودكان را با نامهایی مانند احمق ، تنبل و امثال آن بنامیم، آنها باور میكنند كه دارای این صفات و خصوصیات هستند. به علت آسیبی كه به كار بردن این نامهای منفی به شخصیت بچهها وارد میكند، اعتماد به نفس او را از بین میبرد.
به عنوان مثال، اگر كودكی به صفت زشت نامیده شود، ممكن است از حضور در جمع و بازی با دیگران خودداری كند یا اگر بگویید «كمرو» از ارتباط با همسالان و بزرگترها پرهیز میكند.
به بیان دیگر نباید از قدرت تاثیر كلمات بر زندگی كودكان غافل شد. كلمات بر افراد اثر میگذارد. هر لغت و جملهای كه به كودكان گفته میشود، به همراه خود پیام مهمی درباره كودك و رابطه او با دنیای خویش دارد.
به اعتقاد كارشناسان، هنگامی كه كودك پیامهای دریافتی را درونی میسازد، این پیامها تبدیل به یك باور میشوند كه تجربیات آینده او را معین میكنند حتی اگر او از این باور ناآگاه باشد، آن باور هنوز هم اثرات خود را بر همه شئونات زندگی او دارد. متاسفانه كودكان به آن توانایی نرسیدهاند تا مطالبی را كه به ذهنشان وارد میشود، جداسازی كنند و مانع بعضی از آنها شوند. آنها نمیتوانند بگویند من این تعریف را میپذیرم و آن انتقاد را نمیپذیرم. دیدگاه یك كودك نسبت به والدینش این است كه آنها عقل كل هستند و همه چیز را میدانند و سخنانشان مثل یك قانون و حكم قدرتمند است.
طرد كردن بچهها
طرد كردن بچهها نشان دادن نفرت یا تمایل به جدایی از آنهاست. برای یك كودك دوست داشته نشدن از طرف فردی كه او را به دنیا آورده، به معنی دوست نداشتن از طرف همه افراد است. آنچه كه یك كودك باید بداند این است كه پدر و مادر بدون هیچ قید و شرطی دوستش دارند.
به بیان دیگر، خطر طرد شدن از طرف والدین همیشه در ذهن كودكان وجود دارد. بعضی والدین همیشه فرزندشان را تهدید به طرد كردن و رانده شدن میكنند، با این جملات: اگر حرفشنو نباشی، اگر درست رفتار نكنی، میاندازیمت بیرون؛ طبیعی است كه كودك میترسد؛ طرد شدن آن هم در این دنیای وحشی. اینجاست كه كودك شروع به سازش و كنار آمدن میكند و بتدریج تبدیل به آدمی كلك و حقهباز میشود كه برای رسیدن به هدفهایش تقلب میكند.
منفیبافی
جملاتی چون «تو هیچ وقت به هیچ جا نمیرسی» تاثیرات بسیار منفی و زیانآوری در شخصیت كودك ایجاد میكند. بچهها تمایل دارند به آن چیزی كه والدین در مورد آینده آنها اعتقاد دارند برسند و طبق آن زندگی كنند. والدین باید به فرزندان خود اعتقاد داشته و مطمئن باشند و همیشه آیندهای خوب را برای آنها پیشبینی كنند. یك پژوهشگر با عدهای زندانی گفتگو و مصاحبه كرد. از آنها پرسید كه به چند نفر از آنها هنگام بچگی گفته شده كه زندانی خواهند شد؛ با كمال تعجب دریافت كه تقریبا پاسخ همه آنها به این سوال مثبت بود.
شرمزدگی و سرزنش كردن
اگر كودك یا نوجوان را مورد سرزنش قرار دهیم و مدام از او عیبجویی كنیم یا او را مورد تمسخر قرار دهیم كودك یا نوجوان احساس حقارت میكند و دچار عدم اعتماد به نفس میشود و از دست زدن به هر كاری میترسد.
اینگونه افراد در تصمیمگیری، انتخاب هدف و قبول مسوولیت دچار شك و نگرانی میشوند. به بیان دیگر هنگام خجالت، كودك احساس میكند نقص دارد یا بیلیاقت است.
خجالت كشیدن بیشتر از این كه رفتار او را درست كند موجب از دست رفتن روحیه و تحقیر او میشود. برخی پدرها و مادرها با انگشت گذاشتن روی نقاط ضعف كودك، مانند شبادراری او را تحقیر میكنند. خجالتزده كردن كودك موجب میشود كه او عوامل تحقیرش را پنهان كند.
تهدید كردن
«اگر نیایی میروم و اینجا تنها میمانی، اگر دوباره این كار را انجام دهی به پلیس میگویم تو را ببرد.»
تهدید گفتن جمله یا كلمه اغراقآمیزی است كه پدر و مادر به كار میبرند تا كودك را بترسانند مانند این جملات: «اگر درست رفتار نكنی تمام استخوانهایت را میشكنم.» تهدید موجب ترس در كودك میشود و او احساس میكند كه در محیطی ناامن و پر از دشمن زندگی میكند. تهدید به تنها گذاشتن كودك برایش بسیار دردناك و سخت است چون او بسیار حساس است و برای نیازهای اساسی و اولیه زندگی به پدر و مادرش نیاز دارد.
باید به بچهها هشدار دارد، نه تهدید. با گفتن جمله «اگر ... و در نتیجه» به او هشدار میدهید كه نباید به رفتار به خود ادامه دهد، مانند این كه اگر دوباره خواهرت را بزنی دیگر نباید با او بازی كنی.
پرهیز از مقایسه
هرگز تواناییها و ناتوانیهای كودكی را با كودك دیگر مقایسه نكنید، زیرا مجموعه عواملی كه موجب شكلگیری رفتار یك كودك میشود با كودك دیگر متفاوت است.همواره به پدر و مادران توصیه میشود كه حتی كودك را با خواهر یا برادر، پسرخاله، پسرعمه، دخترخاله یا دوستانش مقایسه نكنید.
كودك از غرور خاصی برخوردار است و نزد همسالان و كودكان دیگر از آبرو و احترام ویژهای برخوردار است، لذا وقتی شما كودكی را با كودك دیگر مقایسه میكنید (به طور معمول مقایسه براساس ناتواناییها صورت میگیرد) در واقع غرور او را میشكنید، به او بیاحترامی میكنید، تواناییهای او را نادیده میگیرید و ناتواناییهای او را به منظور تحقیر و سرزنش او مطرح میكنید و به رخ او میكشید.
به طور مشخص گاهی اوقات والدین زمان خودشان را با زمان فرزندشان مقایسه میكنند و اظهار میدارند: وقتی من بچه بودم، هرگز این كار را نمیكردم! یا زمانی كه من در سن شما بودم، همیشه این طور عمل میكردم. بدیهی است ما اجازه نداریم خود و زمان خود را با فرزند و زمان او مقایسه كنیم.
به دیگر سخن، مقایسه كردن كودك یعنی نادیده گرفتن اصل تفاوتهای فردی، یعنی خجالت دادن كودك و تحقیر كردن او. بنابراین توصیه میشود در صورت لزوم كودك را با خودش مقایسه كنید.
این مقایسه باید براساس تواناییهای كودك در فضایی صمیمی و محرمانه صورت گیرد و بدانید علیرغم وجود شباهتها میان كودكان، هیچ كودكی بهطور مطلق شبیه كودك دیگر نیست.
انتظارات نابجا
پدر و مادرانی كه از فرزندان خود انتظارات بیجا دارند آنها را مجبور میكنند كه بهترین بازیكن باشند یا در مدرسه نمره 20 بگیرند. پیامی كه پشت این عمل پنهان شده این است كه تو در مدرسه به اندازه كافی خوب نیستی. داشتن انتظار بیجا تنها اعتماد به نفس كودك را از بین میبرد.
چه باید گفت: با تاكید به نكات مثبت بگویید: خیلی عالی است كه نمرههای 20 زیادی در كارنامهات داری، اشكالی ندارد نمره 17 گرفتی چون تو تمام سعی خود را كردی و هر انسانی ممكن است اشتباه كند. سعی كن اشتباهاتت در آینده كمتر شود. لزومی ندارد همیشه و همه كس نمره 20 بگیرند.
دوران كودكی خود را به یاد بیاورید، جملات منفی كه توسط والدین، دوستان و معلم به شما گفته شده است را به یاد بیاورید امواج كلمات، جملات منفی به كار برده شده مكررا به گوشتان میرسد: هرگز به چیزی نمیرسی، نمیتوانی كاری را درست انجام دهی، من همیشه نگران تو هستم، اتاقت همیشه نامرتب است، كی میشه تو یاد بگیری، تو بدتركیب و زشت هستی، تو تنبل هستی، تو چاق هستی، پسر بزرگ گریه نمیكند، شما دختر و پسر بدی هستی.
به نقل از آموزش نیوز
مثل خردمندان فكر كنيد اما با مردم به زبان خودشان حرف بزنيد.